Over de geschiedenis van Terzake:

Dirk Sterckx, één van de ‘founding fathers’

We zijn in het vroege voorjaar van 1994. Mijn goede vriend Karel De Gucht laat me weten dat de VLD er aan denkt mij te vragen voor de Europese lijst. Een paar dagen later krijg ik een telefoontje van Guy Van Hengel, woordvoerder van de partij, dat voorzitter Guy Verhofstadt met mij wil gaan eten in “La Belle Maraichaire” vlak bij de Melssensstraat. En inderdaad, hij vraagt mij of ik op de derde plaats wil staan. Herinner u dat de opiniepeilingen op dat moment een historische ommekeer voorspellen in de Europese verkiezingen: oppositiepartij VLD zou de grootste worden in Vlaanderen. Ik had dus een heel goeie kans om verkozen te geraken in het parlement dat ik met heel veel interesse al jaren volgde.

Ik twijfel. Want uitgerekend in diezelfde periode werken we op de redactie van de BRTN-televisienieuwsdienst aan een nieuw programma, een duidingsmagazine zoals Actueel op de radio. Onze hoofdredacteur Kris Borms had samen met Jan Ceuleers, directeur televisie, gewroet en gewerkt tot zij het budget en het personeel bij mekaar hadden om dagelijks een half uur “duiding” bij het nieuws te kunnen brengen op televisie. Vijf keer per week en niet in de grote vakantie. Meer konden we niet doen. En meer lukt blijkbaar ook nu nog altijd niet.

Jaren had ik gewacht op een kans in dat programma. En Kris had me beloofd dat ik daar een van de “ankers” zou zijn, een van de drie “gezichten”. En zo geschiedde. Hij had vier ankers uitgekozen: ik had het meest ervaring met presentatie en eindredactie op televisie, Dirk Tieleman was de oude rot van Actueel, Alain Coninx de man die het meest ondervinding had met live televisie bij de sportredactie. Zoals u weet zijn we Guy Polspoel onderweg verloren.

Neen tegen Guy Verhofstadt

Ik zeg dus neen tegen Guy Verhofstadt, die dat trouwens helemaal niet kon appreciëren. De VLD werd niet de grootste. (Toen ik toch ja zegde in 1999 hebben we dat recht gezet Guy). Met de ondervinding die ik nu heb van de politieke wereld, weet ik dat het heel ongewoon is dat iemand zo’n aanbod afwijst.

Ik kan me dus helemaal concentreren op het nieuwe programma, samen met een verse regieploeg en een groepje enthousiaste journalisten. Alles moet klaar zijn voor begin september. Er volgt een uiterst boeiende discussie over de naam van het programma. Kris Borms vraagt aan iedereen suggesties en krijgt een bladzijde of drie met voorstellen. Mijn voorstel was “Frontaal”, dat ik gepikt had van de Duitse televisie. Terzake zat ook bij de short list, maar een paar collega’s maken bezwaar omdat De Morgen die naam gebruikt voor zijn financiële bijlage. Maar we beslissen uiteindelijk toch onze schrijvende collega’s te kopiëren.

Kartonnen dozen

We hebben natuurlijk ook een decor nodig, één decor dat moet kunnen dienen voor het journaal en voor de duiding. De nieuwsdienst heeft één belachelijk kleine studio waar je nooit een echt decor in krijgt. (Pas jaren later krijgen we een apart decor en ik ben al jaren weg als er eindelijk een ruime studio vrij gemaakt wordt waar de nieuwsdienst nu in een behoorlijk decor kan werken.) Er komen voorstellen van een gespecialiseerd bedrijf. Een viertal maquettes worden aan ons oordeel onderworpen, vier kartonnen dozen waar je door een raampje kan in kijken. We kiezen voor de doos die ons het mooist lijkt, veel diepte, mooie vorm. De week voor antenne ga ik met Francis Van Werde, de chef van de regieploeg, het nieuwe decor bekijken in de studio. Het gezicht van Francis zegt alles: het decor is het lelijkste dat we ooit hebben gehad. Met dat gedrocht hebben we jaren gewerkt maar het had één voordeel: zowel de studiogast als de presentator zaten in een nis die in de tafel was uitgezaagd. We zaten dus heel dicht bij mekaar en dat was op zich al moeilijk voor studiogasten en gaf de interviewer psychologisch een voordeel.

We beginnen dus midden september, ik zit in de studio voor de eerste uitzending. Ik weet nog dat Guy Verhofstadt de eerste studiogast is. Later zijn er mensen geweest die daarin een slinks politiek manoeuver zagen van mijnentwege. Klopt niet, de suggestie kwam van Siegfried Bracke die vond dat we de politicus moesten nemen die de eerste helft van 94 gekleurd had en die voor een grote “uitdaging” stond om de verkiezingen van 95 te winnen. Herinner u, dat gebeurde niet, de VLD bleef in de oppositie en Verhofstadt verdween voor een tijdje uit de schijnwerpers. (toen ik er bij kwam in ’99 hebben we dat rechtgezet Guy)

De H van Humo

In december 94 krijgen we de H van Humo, toch een teken van erkenning in onze mediawereld, omdat we met Terzake op een vindingrijke manier een gat opvullen in het medialandschap. Terzake zet een andere toon. We hebben studioinleidingen die een beetje minder eerbiedig en droog zijn dan die van het journaal. Ik herinner me één van de eerste reportages over de pas opgerichte Plaatselijke Werkgelegenheids Agentschappen, een initiatief van Miet Smet als ik me niet vergis. Ik zeg in mijn studioinleiding dat ik dat een heel moeilijke naam vind en dat je mensen die daar mee te maken krijgen niet met zo’n namen mag treiteren. Ik krijg reacties van mensen die dat zeer gedurfd vinden en een beetje bang zijn dat we daar niet mee weg komen. Zo was de tijd.

Maar Terzake krijgt ook positieve reacties uit de politieke wereld. We bewijzen dat er in de verkalkte structuren van de openbare omroep toch nieuwe dingen kunnen die het bestaan van zo’n instituut en zo’n grote dotatie rechtvaardigen. VTM slaagde er namelijk niet in om met zijn nieuwsdienst iets vergelijkbaars te maken. Politici die hadden gehoopt dat VTM hun meer ter wille zou zijn dan de toen vermaledijde BRTN waren na vijf jaar commerciële televisie van een kale reis thuis gekomen. Maar het zal toch nog twee jaar duren voor Eric Van Rompuy als minister van media de zaak frontaal aanpakt en het hele huis verbouwt.

Mag ik ook twee dingen opschrijven die op mijn lever liggen? Één: het begin van Terzake was het einde van Panorama, het oudste programma van de VRT. De hoofdredactie legde haar prioriteiten en haalde een deel van mensen en middelen voor Terzake weg bij Panorama, dat voor het grootste deel een aankoopprogramma werd. Dat vond ik pijnlijk, ook al was ik bij diegenen die kregen. Twee: bij de duizendste Terzake was ik wel uitgenodigd naar het Galicisch Centrum voor de feestuitzending. Maar terwijl iedereen die van dicht of van ver had meegewerkt aan de opstart daarvoor geprezen werd, stond ik – op dat moment kandidaat Europees Parlementslid voor de VLD – ergens in een hoek. Het was alsof mijn vaderschap niet meer erkend werd. Een politicus is dan toch een beetje een lepraleider? (Nu ik dit stukje mag schrijven, hebben we dat rechtgezet.)

De Estonia en het eerste Mestactieplan

Wat moet ik kiezen als meest memorabele moment? Eentje als eindredacteur: de reportage-uitzending die we maken in september 1994 helemaal aan het begin van Terzake, op de dag dat de Estonia vergaat op een reis tussen Talinn en Stockholm. Een ramp met meer dan achthonderd doden. Er komt de hele dag aangrijpend beeldmateriaal binnen en we beslissen één lange reportage te maken met getuigen en specialisten. Met de beelden waar het Journaal geen plaats voor had. Dat vond ik de rol van Terzake.

De ramp met de Estonia.

En mag ik een tweede kiezen als ankerman. De Vlaamse regering heeft beslist de Europese nitraatrichtlijn toe te passen en heeft een eerste Mestactieplan goedgekeurd. Verantwoordelijk milieuminister is Norbert De Batselier, socialist. Maar na de beslissing van de regering komt de Boerenbond in opstand en maakt duidelijk aan Minister-President Luc Van den Brande dat hij geen regering meer heeft als hij doorgaat met het actieplan. De CVP zal het plan niet goedkeuren, zegt Eric Van Rompuy, fractieleider in het Vlaams Parlement, en in dat geval valt de regering. De Batselier en Van Rompuy komen naar de studio. De verbijstering van De Batselier en de zelfzekerheid van Van Rompuy vond ik groot drama. Zelf heb ik nauwelijks iets moeten zeggen, alles wat ik wilde weten zegden de heren vanzelf. Wat voor een interviewer nog altijd het ideaal is, vind ik persoonlijk. Het mestactieplan is voor jaren opgeborgen.

Het eerste mestactieplan.

Terzake opstarten was een ongelooflijk avontuur en ik denk nog altijd met veel plezier terug aan wat we toen met onze ploeg hebben kunnen doen.

Dirk Sterckx