Over de geschiedenis van Terzake:
Dirk Tieleman, één van de ‘founding fathers’
Het is 1989. Ik werk al 22 jaar op de radio als verslaggever in oorlogen en revoluties in onder meer Iran en Afghanistan en ben tussen de bedrijven door eindredacteur van Actueel. Aan dit boeiende leven komt een einde.
Kris Borms, de toenmalige hoofdredacteur van het TV-journaal vraagt me over te stappen naar de televisie. Hij heeft plannen. Hij wil met een dagelijks magazine à-la-actueel starten op de televisie.
Ik neem met enige weemoed afscheid van mijn vertrouwde, intimistische radio en begin met ervaring op te doen bij Panorama. Ik krijg in de zomer van 1989 de ervaren cameraman Dominique Depijpere mee voor een reportage in Afghanistan en in de volgende jaren krijg ik het vak onder de knie met zowel binnen- als buitenlandse reportages over de banken, de fiscus, de vergrijzing en over de Golfoorlog en een reeks reportages over de ineenstorting van de Sovjet-Unie.
15 september 1994
In 1994 is het eindelijk zover. Ik loop nog enkele maanden stage op de nieuwsdienst om de dagelijkse verslaggeving in de vingers te krijgen en op 15 september starten Alain Coninx, Dirk Sterckx en ikzelf als eindredacteurs- presentator met het gloednieuwe magazine Terzake. Eén van de belangrijkste afspraken is dat we voor elkaar werken. Het oorspronkelijk idee dat de eindredacteur ook de presentator is van het programma wordt opgegeven. Van in het begin vormen we een hechte ploeg.
Eén van ons drieën stelt het programma samen, zet de bakens uit, geeft richtlijnen en begeleidt de journalisten en route. Hij brieft de collega-presentator, die ’s avonds het programma fris en monter presenteert, met in zijn oor de collega-eindredacteur.
Er zijn ook duidelijke en eenvoudige richtlijnen. De dagelijkse uitzending van 30’ bestaat uit een reportage van 8’ over een item, dat die dag wordt gedraaid, een tweede meer latente reportage van 8’ en een studiogesprek van nog eens 8’. Dat laatste is noodzakelijk om de uitzending betaalbaar te houden, maar al snel groeit het besef dat de studio ook de actualiteit kan opvangen naast de dagreportage. Het gesprek wordt daarom al snel ingeleid door een kort filmpje dat de problematiek schetst en waarop de presentator kan ingaan.
Een partijtje schaduwboksen
Van bij het begin dreigt het studiogesprek met een politicus uit te draaien op een partijtje schaduwboksen. In de geest van de tijd wordt de studiogast telkens het vuur na aan de schenen gelegd en soms zelfs tegen de schenen geschopt.
Mijn allereerste studiogesprek gaat over de afschaffing van de dienstplicht. Er zouden 45.000 beroepssoldaten in dienst worden genomen en het budget van het leger -98 miljard oude franken- zou niet worden verhoogd. Architect is de toenmalige minister van defensie Leo Delcroix. Hij zit in de studio. Ik pak hem hard aan, ook al omdat blijkt dat Delcroix stemmen probeert te ronselen met de afschaffing van de dienstplicht.
Delcroix stapt op
Nog tijdens de uitzending stapt Delcroix boos op. Hij is een dergelijke aanpak niet gewend. Hij zal tijdens zijn erg korte carrière elke uitnodiging van Terzake weigeren.
Daarmee is de trend gezet. In Terzake kom je als politicus niet zo maar weg. Een vaststelling, waarover waarnemers en een deel van het publiek nog altijd niet zijn uitgepraat. De studiogesprekken in Terzake worden ontsierd door ‘ onbeschofte onderbrekingen van presentatoren die menen dat hun vragen interessanter zijn dan de antwoorden’, zo is het onlangs nog verwoord.
Niets nieuws onder de zon
Na 15 jaar Terzake ‘hangen de kijkers nog altijd wit van woede tegen de zoldering’ omdat wij ( met nog meer aplomb Walter Zinzen, en nog later met meer vrouwelijke listigheid Phara de Aguirre en nu het huidige kwintet ) de mensen al na een halve minuut onderbreken en derhalve niet laten uitspreken.
Ik ben en blijf een groot voorstander en promotor van dergelijke interviewstijl. Het uitgangspunt is dat de strijd ongelijk is. De politicus in de studio weet veel meer. Hij is geacht perfect op de hoogte zijn van wat er is bedisseld. De presentator weet veel minder. Hij of zij moet zich in de loop van de dag informeren bij mede- en tegenstanders van de politicus, moet te rade gaan bij deskundigen en waarnemers van het politieke bedrijf, maar weet bij het begin van het studiogesprek meestal veel minder dan de geïnterviewde. Rest alleen de techniek van het gesprek.
Bij de radio heeft men mij geleerd dat de microfoon mijn wapen is. Ik heb hem in de hand, geef hem zeker niet uit handen en beslis wanneer ik het woord afneem door het ding voor mijn mond te brengen. Ik moet de baas blijven van het interview. In een studio is het niet zo eenvoudig, maar met de hulp van de collega-eindredacteur in mijn oor probeer ik ad rem en ter zake te zijn. Dat kan alleen als ik de geïnterviewde niet de kans geef ellenlange betogen te houden en hem of haar kortaf en beslist het woord afneem en dwing mij en het publiek te informeren. En als hij of zij zich dan in allerlei bochten wringt onder een spervuur van vragen dan weet de kijker ook genoeg.
Ik wil niet terug naar de brave en onderdanige interviewstijl die ik in het begin van mijn carrière in de late jaren zestig nog heb moeten aanhoren. En de kijker wil dat ook niet. Terzake en alle nieuwsprogramma’s moeten de luis in de pels blijven.
Dirk Tieleman
6 reacties ↓
1 André Van Roste // 02-02-2011 om 17:14
Ik wens Dirk van harte te feliciteren voor zijn hele carrière, en zeker voor de nieuwe uitdaging die hij nu heeft opgenomen .
Hij is een boeiend en intelligent man !
2 Vanderhaeghe // 17-06-2010 om 20:22
Aan heer Dirk Tieleman:
Citaat uit voornoemde tekst “nog tijdens de uitzending stapt Leo Delcroix boos op” . Ik heb het video fragment bekeken, maar hr Delcroix stapt niet op. Wat is daar van aan ?
Graag een antwoord .
3 Bertin Sanders // 13-09-2009 om 18:31
Ook de anonieme reportage én het opiniestuk in DS gelezen: over de extreemrechtse onthaalmoeder?
Ik kan me niet voorstellen dat u zoiets anoniem zou hebben gebracht, of vergis ik me?
Ik heb niets tegen undercoverjournalitiek, maar kan niet vatten waarom de journalist in kwestie zich schuilt achter zijn/haar anonimiteit.
Kan u dit duiden? Wanneer is anoniem journalistiek werk verantwoord?
4 Rita // 12-03-2009 om 18:27
Laat het nu net die intervieuwstijl zijn – volgens Dirk Tielemans het sterke doordachte concept – waarom ik ‘Terzake’ en ‘De ochtend’ moeilijk verteerbaar vind. Waarom ik ‘De ochtend’ erbij sleur zal wel duidelijk zijn. De vrouwelijke journalisten werken in een beurtrolsysteem bij deze twee duidingprogramma’s. Het kwintet heeft slechts één journaliste die – naar mijn aanvoelen – niet werkt met de beruchte oorlog-intervieuwstijl. Wakker worden en slapen gaan met haar is best leuk en leerzaam. En toch ook even zeggen dat ik niet wit van woede tegen de zoldering hang, maar dat ik na niet verteerbare duiding kies om af te haken.
Ik volg gretig het nieuws, misschien iets ‘te’. Bijna een primaire behoefte. En dat ik de dagelijkse portie geestelijk brood sedert enkele maanden laat liggen, komt door het kwintet of kwartet in mijn geval. Ik dacht dat het te maken had mijn eigen verteringsstelsel. En toen las ik de eindejaarsvraagjes in Humo. Ik citeer Guy Mortier. Slechtste tv op één: de bijna ziekelijke onderbreekzucht van de TerZake-ankers. Mijn mening wordt gedeeld en niet alleen door hem, ook door vrij veel nieuws-zielsgenoten in mijn vriendenkring. Nu Dirk Tieleman zijn verhaal schrijft en meedeelt dat de oorlog-intervieuwstijl een meerwaarde geeft aan het nieuws en dit nog steeds doet, is het beter om in te gaan op de uitnodiging om te reageren. Ik krijg nu de kans.
Ik geloof niet dat de journalisten linkse rakkers zijn. Op dit vlak krijg ik een correct gevoel dat de informatie niet beïnvloed wordt volgens hun politieke gezindheid. Het ligt hem elders. De informatie wordt beïnvloed door een hang naar journalistieke macht en winnen. Het betreft een bepaald type journalist, die een interview als een slagveld ervaart, als een ongelijke strijd en zij/hij is als de dood voor een brave en onderdanige intervieuwstijl. Ze binden duidelijk een strijd aan die ze moeten winnen, een verlies betekent gezichtsverlies. De politieke veldheren moeten neergesabeld worden met de techniek van het gesprek (die ergerlijke onderbrekingen) en de microfoon. Het ego van de journalist bepaalt de informatie. En toegegeven ook wel eens de politieke veldheer. Als deze laatste sterker is, dan zie ik de journalist stil worden, is de politieke veldheer wat minder communicatief, dan schittert de journalist. Of ik de juiste nieuwsfeiten heb gehoord, lijkt niet belangrijk. Ik blijf op mijn honger zitten.
Ik geloof dat kritische journalistiek niet moet gebaseerd zijn op oorlogstijl. Waarom zou een objectieve wakkere intervieuwstijl niet de gewenste informatie opleveren. Ik vind de opmerking ‘de politicus in de studio weet veel meer’ geen geslaagd argument. Een goede journalist bezit het vermogen dit euvel en meer te overwinnen. Misschien omdat hij/zij op een ontwapenende wijze de knepen van het vak beheerst. Ik heb nood aan een kritisch geloofwaardig interview waar mij de feiten aangereikt worden. Geen spervuur van vragen waardoor het interview in een chaotische sfeer belandt. Ik bezit enige maturiteit, ik kan conclusies trekken en vaststellingen doen over de materie van de geïntervieuwde. De journalist moest zich absoluut niet geroepen voelen om voor ons te besluiten of te concluderen. Een journalist mag gerust een geïntervieuwde laten uitspreken. Ik vraag me af of dit geen tijdwinst zou geven, met zelfs meer informatie.
Ik ga akkoord dat Terzake en alle nieuwsprogramma’s de luis in de pels moeten blijven, waar de kijker en de luisteraar wijzer van worden. Daarom geen oorlogsintervieuws, maar slimme, gevatte en vooral geloofwaardige intervieuws.
5 Xinix // 06-03-2009 om 17:58
U zegt in feite dat politici mensen zijn die zaken bedisselen en a priori niet te vertrouwen zijn en altijd zullen proberen misbruik te maken. Woorden als boksen, wapens, strijd, de baas blijven laten niets aan de verbeelding over.
Dit overwegend ongenuanceerd signaal stuurt u nu reeds 14 jaar in de ether. Heeft u enig idee welk een effect dit heeft op mensen ?
PS. Niemand zegt dat de stijl braaf en onderdanig hoeft te zijn. Kordate en pertinente kritische opmerkingen kunnen absoluut. Wat we hier zien is een gebrek aan nuance en is alleen maar kritisch zijn tot op het absurde af. Een spreker al na 10 seconden, want daar gaat het over, onderbreken is heel wat anders dan ellenlange betogen toelaten. Of moet het salvo van kritische vragen dienen om de eigen onvoldoende dossierkennis te verbergen ?
6 Xinix // 05-03-2009 om 20:20
Ik schrik ervan dat u het Delcroix interview aanhaalt als goed voorbeeld.
U bent vooringenomen en luistert niet. Mocht u luisteren naar wat deze meneer antwoordt, zou u tot twee keer toe gehoord hebben dat hij letterlijk toegeeft dat het behalen van stemmen een oogmerk is. Ik ken trouwens geen enkele politieker voor wie stemmen niet een prioriteit zijn. Dezelfde dooddoener kunt in elk interview gebruiken. Misschien gelooft u in deze illusie. Ik heb er geen meerwaarde aan. Maar zelfs nadat die mens heeft toegegeven blijft u dat item herhalen. Wat is daar de bedoeling van? Het voelt voor mij in elk geval aan dat u op dat moment uit was op publieke vernedering in plaats van op waarheid, want die had u al.
Voor de rest ben ik het oneens, oneens en oneens.
Complexe materies in kleine formats duwen dwingt tot onliners, versimpeling en verlies van nuance. Het is geen enkele garantie tot diepere inzichten.
Ik geloof aan geen kanten dat alleen een hard interview resultaat geeft. Waarheid wordt zelden bekomen worden door tegen schenen te stampen. In tegendeel. Het legitimeren van het stampen tegen schenen geeft een totaal verkeerd signaal aan de burger als is hardheid een normale en acceptabele manier van intermenselijke omgang en omgang met de instellingen.
Reageer!
Je reactie is welkom indien ze vergezeld gaat van je voornaam, naam en een behoorlijk e-mailadres. Je kunt aan de moderator vragen om enkel je initialen of voornaam te vermelden. Klik hier voor de gebruiksvoorwaarden van onze fora.